تراث دامغان
محوطه باستانی تپه حصار دامغان
محوطه باستانی تپه حصار واقع در حاشیه جنوبی شهر دامغان، یکی از ارزشمندترین و مهم‌ترین محوطه‌های باستان‌شناسی فلات مرکزی ایران و خاورمیانه است. این محوطه باستانی که قدمت آن به اواسط هزاره پنجم پیش از میلاد تا عصر مفرغ و ساسانی بازمی‌گردد، کلید فهم تحولات فرهنگی، صنعتی و تجاری پیش از تاریخ در ایران به شمار می‌رود.
نخستین کاوش‌ها و اهمیت محوطه در باستان‌شناسی
کاوش‌های اریخ اشمیت (۱۳۱۲ ش / ۱۹۳۳ م): تپه حصار نخستین بار توسط اریخ اشمیت از دانشگاه پنسیلوانیا کاوش شد. بر اثر این کاوش‌ها روشن شد که محوطه دارای سه دوره اصلی فرهنگی حصار I، II و III از اواخر نوسنگی تا پایان عصر مفرغ است.
محوطه مبنا در فلات ایران: از زمان کاوش‌های اشمیت، تپه حصار همواره به عنوان یکی از محوطه‌های مرجع و مبنا برای گاه‌نگاری و شناسایی فرهنگ‌های هم‌زمان در فلات مرکزی ایران مورد استناد باستان‌شناسان جهان است.
مرکز بزرگ صنعتی و صادراتی پیش از تاریخ (کاوش‌های ۱۳۵۵)
هیئت مشترک بین‌المللی: در سال ۱۳۵۵ هیئتی از باستان‌شناسان دانشگاه پنسیلوانیا، تورین ایتالیا و مرکز باستان‌شناسی ایران به سرپرستی رابرت دایسون و موریتزیو توزی کاوش‌های مجددی جهت بازنگری داده‌ها انجام دادند.
قطب تولید صنعتی فلات ایران: نتایج کاوش‌ها اثبات کرد که تپه حصار در هزاره‌های چهارم و سوم پیش از میلاد، یکی از بزرگ‌ترین مراکز صنعتی برای ساخت اشیای سنگی (لاجورد و عقیق)، فلزی و سفالی صادراتی در سراسر فلات ایران بوده است.
کشف گل‌نبشته‌های میخی بابلی و ارتباط با بین‌النهرین (کاوش‌های ۱۳۷۳) پروژه نجات‌بخشی راه آهن: در سال ۱۳۷۳ به دلیل احداث خط دوم ریل تهران-مشهد که از دل محوطه عبور می‌کرد، کاوش‌های نجات‌بخشی به سرپرستی احسان یغمایی صورت گرفت.
گل‌نبشته‌های میخی بابلی قدیم: در این کاوش‌ها کشف شگفت‌انگیز گل‌نبشته‌هایی به خط میخی بابلی قدیم متعلق به ۲۰۰۰ تا ۲۲۰ setup ق.م رقم خورد که اثبات‌کننده روابط تجاری و فرهنگی مستقیم میان تمدن‌های بین‌النهرین و فلات ایران است.
گاه‌نگاری، کاخ ساسانی و گورستان عصر آهن
سن‌سنجی کربن ۱۴: آزمایش‌های کربن ۱۴ قدمت قدیمی‌ترین لایه‌های تپه حصار را به اواسط هزاره پنجم پیش از میلاد رسانده و استقرار پیوسته آن تا ۱۷۰۰ پیش از میلاد را تأیید می‌کند.
کاخ بزرگ ساسانی: در دوره ساسانی در ۲۱۰ متری تپه اصلی، کاخی باشکوه با گچ‌بری‌های نفیس و ستون‌های گچ‌بری‌شده ساخته شد.
گورستان عصر آهن (کاوش ۱۳۸۵): گمانه‌زنی‌های سال ۱۳۸۵ به سرپرستی باستان‌شناسان با کشف گورستانی از عصر آهن (۱۵۰۰ تا ۵۵۰ ق.م) ثابت کرد که این محوطه برخلاف تصورات قبلی، پس از عصر مفرغ نیز مسکونی بوده است .
