تراث دامغان
دیوار باروی تاریخی دامغان
دیوار برج و باروی تاریخی دامغان یکی از عظیم‌ترین و شگفت‌انگیزترین آثار معماری خشتی در استان سمنان و تمام ایران است. این بنای کهن که در تاریخ ۱۹ آذر ۱۳۷۵ با شماره ثبت ۱۷۹۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، پس از ارگ بم به عنوان بزرگ‌ترین بنای خشتی کشور شناخته می‌شود. دامغان با قدمت هفت‌هزارساله و موقعیت ویژه در مسیر جاده ابریشم، همواره شاهراه ارتباطی و تجاری شرق و غرب بوده و این حصار عظیم برای حفاظت از شهروندان در برابر هجوم بیگانگان احداث شده است.
پیشینه تاریخی و اهمیت سوق‌الجیشی دامغان
موقعیت بر سر جاده ابریشم: دامغان از کهن‌ترین شهرهای ایران است که به دلیل قرارگیری بر سر راه جاده ابریشم، همواره از نظر اقتصادی، سیاسی، گردشگری و نظامی اهمیت استراتژیک فوق‌العاده‌ای داشته است.
حصار دفاعی ستبر: به دلیل تاخت‌وتلازهای مداوم دشمنان در طول تاریخ، حصاری خشتی و بسیار مستحکم گرداگرد شهر کشیده شد تا امنیت ساکنان تامین شود.
پنج دروازه ورودی: این دیوار عظیم در گذشته دارای ۵ دروازه ورودی اصلی بوده که رفت‌وآمد قافله‌ها و لشکریان را کنترل می‌کرده است.
ابعاد باشکوه و معماری خشتی بارو
طول اولیه ۱۶ هزار متری: باروی تاریخی دامغان در اصل ۱۶ هزار متر طول، ۱۰۶ برج دفاعی و ۴ تا ۵ دروازه داشته که عظمت بی‌نظیری به شهر می‌بخشیده است.
بقایای باقی‌مانده: با وجود فرسایش و عوامل جوی طی قرون متمادی، هنوز حدود ۸ هزار متر از این دیوار خشتی پا بر جاست (۱۶۱۰ متر در جنوب، ۱۶۲۰ متر در شرق و ۱۵۰ متر در شمال).
ساختار خشت و گل: استفاده از خشت خام، چینه و ملات گل با ضخامت بالا، مقاومت و استواری این دیوار را در اقلیم کویری دامغان تضمین کرده است.
قدمت تاریخی، باره نادری و ارگ مولودخانه
ارتباط با تپه حصار و قلعه‌های سساسانی: در نزدیکی بارو، تپه حصار (با قدمت پیش از تاریخ) و دو قلعه ساسانی قرار دارند که احتمال پیوند تاریخی بارو با این محوطه‌ها را مطرح می‌کند.
باره نادری: طبق متون تاریخی، ساخت یا بازسازی اساسی باروی کنونی به دوره نادرشاه افشار منسوب است و از این رو به «باره نادری» نیز شهرت دارد.
ارگ و مولودخانه: دژی که اریک اشمیت (باستان‌شناس) در حفاری‌های خود به آن اشاره کرده، همان ارگ حکومتی داخل بارو است که به «مولودخانه» (محل تولد فتحعلی‌شاه قاجار) معروف بوده است.
ثبت ملی و حفاظت: ثبت این اثر در سال ۱۳۷۵ گامی مهم در جهت حفاظت، مرمت علمی و بازشناسی دومین سازه بزرگ خشتی ایران به شمار می‌رود.
